Het nut van stress

Stress is een heel erg nuttig verschijnsel in ons leven. Het zorgt ervoor dat we in leven blijven in noodsituaties waarbij we direct fysiek gevaar lopen. Het fenomeen stamt uit de tijd dat wij nog in de jungle leefden en dat er achter elke struik of boom gevaar kon schuilen. Als een leeuw het op je gemunt had moest je maken dat je in veiligheid kwam. Daarvoor dient stress. Je fysieke vermogens worden verveelvoudigd, je kan veel harder lopen dan normaal, je bent wel 4x zo sterk als je dacht en pijn voel je niet. 

We hebben het nu over een leeuw in het oerwoud, maar ook nu zijn er nog veel situaties dat jij of een ander in levensgevaar verkeert. Denk maar aan brand in een gebouw, een ongeval op de snelweg, een aanslag,  relletjes op straat of in een stadion, oorlogssituaties. Er zijn nog heel veel vergelijkbare situaties, maar voor de beschrijving blijf ik even bij die leeuw.

Tijdens zo'n periode van stress verandert de huishouding van je lichaam en geest volledig, want jouw enige doel is om aan die leeuw, dat gevaar, te ontsnappen en nu in leven te blijven. Alle lichaamsfuncties die niet voor directe overleving nodig zijn worden stil gelegd. En dat kan, want het is maar gedurende een heel korte periode dat je in gevaar bent. Daarna verdwijnt jouw superkracht weer en kom je tot rust. 
 

Wat gebeurt er allemaal met je in zo een noodsituatie?
  (Ik geef hier een sterk vereenvoudigde versie van wat er in werkelijkheid gebeurt. Als ik compleet zou zijn haak je waarschijnlijk na een paar regels af omdat het zo ingewikkeld is.)
Je hoort of ziet een leeuw die interesse in je toont.
Jouw onderbewuste denken ontvangt de informatie in het lymbisch systeem van de hersenen en jouw alarmsysteem komt in werking.
Het lymbisch systeem stuurt heel snel een bootschap naar jouw hypothalamus, die aan jouw hypofyse opdracht geeft bepaalde hormoonklieren in je lijf te activeren.
De bijnieren produceren een hormoon om jouw lichaamsactiviteiten sterk op te voeren: adrenaline en cortisol. Dit zet een hele serie activiteiten in gang binnen fracties van seconcen.
Je hartslag wordt veel sneller en krachtiger om voldoende bloed, zuurstof en brandstof beschikbaar te hebben in de spieren van je benen en armen om te vechten en te vluchten.
De bloedvaten in die spieren verwijden zich om meer bloed toe te laten.
Jouw bloeddruk schiet met een vaart omhoog naar waarden die normaal gevaarlijk zijn.
Je spijsverteringsorganen stoppen met hun werk, dat spaart energie. Als het nodig is legen je darmen zich. Dat spaart gewicht en als je gewond raakt is er minder kans op infecties.
De bloedvaten in je vitale organen vernauwen zich om meer bloed naar je armen en benen te pompen.
De bloedreserve in je milt wordt in de bloedbaan gespoten.
Je gaat transpireren om een te veel aan warmte van je spieren af te voeren.
Je denken concentreert zich op jouw overleven op dit moment, al het andere is onbelangrijk. Ook anderen zijn niet belangrijk, het gaat nu om jou.
Jouw immuunsysteem en zelfhelend vermogen staken hun activiteit.
Jouw blik wordt heel beperkt, gericht op het vermijden van boomwortels en dergelijke, want als je valt ben je er geweest en kan de leeuw aan zijn maaltijd beginnen.
Je produceert endorfines, dat zijn lichaamseigen pijnstillers die er voor zorgen dat je eventuele wonden van doornstruiken niet voelt.
De suikerspiegel in je bloed wordt verhoogd om extra brandstof beschikbaar te hebben.
Je gaat hijgen om in korte tijd veel zuurstof in je lijf te halen.
Pas in een laat stadium wordt jouw bewuste denken ge´nformeerd over wat er aan de hand is en die kan beoordelen of al deze noodmaatregelen echt wel nodig zijn of dat het loos alarm is. Maar dat bewuste denken is te traag om op te vertrouwen als er werkelijk een leeuw achter je aan komt.
Alle beperkingen die er zijn worden opgeheven om nu te overleven. Eventuele schade door overbelasting zien we later wel. Je stijgt boven je eigen krachten uit.

Om het even kort samen te vatten: door dat eerste alarm ben je veranderd in een zelfzuchtig, ongevoelig, oersterk wezen dat alleen maar bezig is om zelf te overleven.

Dat is het enorme nut van stress. Maar dat moet maar een korte tijd duren, want alles wat op verzorging van je lichaam is gericht is tot stilstand gekomen. Je pleegt tijdens stress roofbouw, eventuele schade bekommer je je niet om. Dat komt later wel, zo lang je dit maar overleeft.

Prachtig toch, zoals dat hele systeem in elkaar grijpt. En dan is dit nog maar een vereenvoudigde beschrijving van hoe je van een aardig en sociaal mens in een Hulk verandert.

Dit gebeurt dus ook als je vandaag de dag in de stress raakt. Bijvoorbeeld als je een noodstop maakt in het verkeer, je iets afschuwlijks ziet op TV, als je schrikt van een harde knal en zelfs als je baas ineens boos tegen je uit valt.

Maar het meest raak je in de stress als je een gedachte hebt die een angstreactie opwekt.